Kwit wagowy a WZ: który dokument mówi, ile przyjechało

Ani kwit wagowy, ani WZ nie mierzy tego, co dojechało na budowę. Kwit mówi, ile zważyła waga kopalni, a WZ, że kopalnia tę ilość wydała i kto na budowie ją odebrał. Ilość, która dojechała, pokazuje ważenie kontrolne po przyjeździe auta, a o tym, który wynik rozlicza dostawę, decyduje umowa między kopalnią a odbiorcą.

Co zawiera kwit wagowy?

Kwit wagowy, który programy i umowy nazywają też dokumentem ważenia, drukuje program wagowy po drugim ważeniu auta. Wygląd kwitu kopalnia ustawia w programie, ale dane, które różne programy wagowe zapisują przy ważeniu, powtarzają się:

Na przykład o 7:42 auto waży puste 13,00 t, a o 7:58, z ładunkiem, 31,60 t. Masa netto wynosi 18,60 t i tę ilość kopalnia wpisze na WZ.

Program wagowy umie też zważyć auto raz, z ładunkiem, i wziąć tarę z bazy pojazdów albo wpisaną ręcznie przez wagową. Taka tara jest liczbą zapisaną wcześniej, a nie pomiarem z tego kursu. Przepisy o wagach nieautomatycznych mówią wprost, że błędy dopuszczalne wagi dotyczą netto i tary „z wyłączeniem ustawionych wstępnie wartości tary”. Przy sporze o ilość pierwsze pytanie brzmi więc: czy tarę zważono przy tym kursie.

Część programów drukuje kwit od razu jako WZ przy wydaniu albo PZ przy przyjęciu, więc kwit i WZ bywają jedną kartką.

Czym kwit wagowy różni się od WZ?

Kwit i WZ mówią o tej samej liczbie, ale poświadczają co innego.

W firmie, która prowadzi księgi rachunkowe, WZ jest dowodem księgowym, więc ustawa o rachunkowości wymaga na nim między innymi opisu operacji i jej wartości, jeżeli to możliwe, także w jednostkach naturalnych, takich jak tony, oraz podpisów wystawcy i osoby, której wydano towar (art. 21 ust. 1 pkt 3 i 5). Kwit dowodzi, że masę zmierzyła konkretna waga o konkretnej godzinie. WZ dowodzi, że kopalnia tę masę wydała, a budowa ją przyjęła. Dlatego część umów na kruszywo żąda obu dokumentów. Wzór umowy gminy z 2025 roku na dostawę około 3 000 t kruszywa wymaga przy każdej dostawie oryginałów dokumentów ważenia i WZ, a bez nich pozwala gminie odmówić odbioru.

Kto podpisuje WZ, ile jest egzemplarzy i jak długo trzymać dokument, opisuje artykuł o dokumencie WZ.

Który dokument jest podstawą rozliczenia?

Ten, który wskazuje umowa. Kodeks cywilny rozstrzyga, kto płaci za zważenie, gdy umowa o tym milczy: koszty zmierzenia lub zważenia przy wydaniu rzeczy ponosi sprzedawca (art. 547 § 1). To, czyja waga ustala ilość do faktury, strony zapisują w umowie same. Który z kilku dokumentów jednej operacji jest podstawą zapisu w księgach, każda z firm ustala u siebie: decyduje o tym kierownik firmy (art. 22 ust. 4 ustawy o rachunkowości).

Wzory umów, które nadleśnictwa i gminy publikują z przetargami na kruszywo, pokazują, jak różnie strony to ustalają:

Z tych umów wynika pięć pytań, na które warto odpowiedzieć w każdej umowie na kruszywo:

1. Czyja waga i który dokument ustalają ilość do faktury.
2. Ile dostaw odbiorca może zważyć kontrolnie i na jakiej wadze.
3. Jaka różnica mieści się w tolerancji: w procentach czy w kilogramach na kurs.
4. Kto płaci za ważenie kontrolne i za dojazd auta na wagę.
5. Co dzieje się ponad tolerancją: korekta rozliczenia, kara umowna czy dowiezienie brakującej ilości.

Jak wygląda ważenie kontrolne na budowie?

Ważenie kontrolne powtarza na drugiej wadze to, co zrobiła waga kopalni: auto staje na wadze z ładunkiem, a po rozładunku puste. Różnica to masa netto, którą inżynier porównuje z masą netto z kwitu wagowego i z ilością na WZ.

Wynik, na podstawie którego budowa obniża zapłatę albo nalicza karę, musi pochodzić z wagi z ważną legalizacją. Prawo o miarach obejmuje kontrolą przyrządy stosowane przy ustalaniu opustów, kar umownych i wynagrodzeń (art. 8 ust. 1 pkt 4), a takie przyrządy wolno użytkować tylko z ważną legalizacją (art. 8a ust. 1). Nową wagę po ocenie zgodności wolno użytkować bez legalizacji do terminu, w którym trzeba ją zgłosić do pierwszej legalizacji ponownej (art. 8 ust. 2a i art. 8k ust. 2 pkt 2). Świadectwo wzorcowania legalizacji nie zastępuje: wzorcowanie jest dobrowolne i nie jest prawną kontrolą metrologiczną.

Ile mogą się różnić dwie legalizowane wagi?

Każda waga ma błąd dopuszczalny, który zależy od jej klasy i działki legalizacyjnej e. Waga samochodowa o nośności 60 t, klasy III, z działką 20 kg, taka jak ta z zapytania ofertowego krakowskiego instytutu badawczego z 2024 roku na legalizację ponowną, może się mylić o tyle:

Auto z przykładu waży puste 13,00 t, a z ładunkiem 31,60 t, więc oba ważenia mieszczą się w przedziale ponad 10 t do 40 t. W użytkowaniu każde może się mylić najwyżej o 40 kg, a masa netto, która jest ich różnicą, najwyżej o 80 kg. Dwie takie wagi, kopalni i budowy, mogą więc pokazać masę netto różniącą się o 160 kg, czyli o 0,9% przy 18,60 t, i obie zmieszczą się w błędach, które dopuszczają przepisy. To granica, do której przepisy pozwalają dojść, a nie różnica, której trzeba się spodziewać przy każdym kursie.

Tolerancję w umowie najlepiej ustalać z tymi liczbami w ręku, bo próg mniejszy niż możliwa różnica dwóch legalizowanych wag zamienia błąd pomiaru w spór o ilość. Różnicę większą niż błędy wag tłumaczy co innego, na przykład tara wzięta z bazy zamiast zważonej przy tym kursie albo ładunek, który nie dojechał w całości. Jak przyjmować dostawy, żeby takie przypadki wychodziły od razu, opisuje artykuł o odbiorze dostawy na budowie.

Czy waga samochodowa musi mieć legalizację?

Tak, gdy kopalnia waży nią kruszywo, które sprzedaje, i gdy budowa ustala nią zapłatę albo karę. Przepisy nazywają wagą nieautomatyczną wagę, która wymaga udziału operatora podczas ważenia. Waga samochodowa, na której auto staje do ważenia, należy do tej grupy, a wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu mają osobne przepisy. Waga nieautomatyczna przeznaczona do określania masy w obrocie handlowym albo do obliczania opustu, kary lub wynagrodzenia musi spełniać wymagania rozporządzenia o wagach nieautomatycznych, a w użytkowaniu podlega legalizacji ponownej.

Nowa waga przechodzi ocenę zgodności i dostaje oznakowanie CE oraz znak metrologiczny: dużą literę M i dwie ostatnie cyfry roku w prostokącie. Od 1 grudnia roku podanego przy znaku M liczy się termin zgłoszenia jej do pierwszej legalizacji ponownej.

Co ile legalizacja wagi samochodowej i kto ją wykonuje?

Legalizacja ponowna wagi samochodowej jest ważna 25 miesięcy, a wykonuje ją okręgowy urząd miar na wniosek użytkownika wagi albo firmy, która ją naprawiała lub instalowała.

Wagę samochodową urząd sprawdza tam, gdzie stoi, i może wezwać wnioskodawcę do zapewnienia wzorców masy oraz ludzi do pomocy (art. 8c pkt 3 i art. 8ca Prawa o miarach). Gdy wnioskodawca tego nie zapewni, urząd odmawia legalizacji (art. 8l pkt 3). W zapytaniu ofertowym krakowskiego instytutu badawczego firma serwisowa ma przejrzeć i wyregulować wagę, wynająć i przywieźć wzorce masy, zgłosić wagę do urzędu miar, wziąć udział w legalizacji i przekazać zamawiającemu świadectwo legalizacji ponownej.

Gdy dowodem legalizacji jest świadectwo, użytkownik wagi przechowuje je tak, żeby strony ważenia mogły się z nim zapoznać (§ 23 pkt 2 rozporządzenia o prawnej kontroli metrologicznej). Inżynier może więc poprosić kopalnię o świadectwo jej wagi, a kopalnia budowę o świadectwo wagi, na której budowa waży kontrolnie.

Jak dane z programu wagowego trafiają do dokumentu dostawy?

Program wagowy zapisuje ważenia w swojej bazie, a kwit jest wydrukiem tych danych. Programy umieją zapisać listę ważeń w pliku tekstowym albo arkuszu. Do budowy te same liczby jadą jednak na papierze: kwit i WZ w kabinie, podpis na placu, a potem ktoś w biurze budowy przepisuje masę i numer do arkusza, żeby sprawdzić fakturę. Ile to kosztuje biuro budowy, liczy artykuł o papierowej WZ.

W Beaverze wagowa wysyła dostawę na projekt budowy z dokumentem WZ: zdjęciem albo plikiem PDF z programu wagowego. Beaver odczytuje z dokumentu numer WZ, materiał, masę i numer rejestracyjny, a z kwitu wagowego bierze masę netto. Pole, którego odczytu nie jest pewny, zaznacza do sprawdzenia, a wagowa zatwierdza albo poprawia odczyt przed wysłaniem. Zdjęcie albo plik zostaje przy dostawie jako dowód na wypadek sporu. Dostawa może też powstać bez dokumentu, z polami wpisanymi ręcznie.

Budowa widzi dostawę, zanim auto dojedzie. Kierownik projektu albo inżynier potwierdza odbiór. Potwierdzenie niesie jego imię i nazwisko, datę i godzinę i nie da się go cofnąć. Odbiorca nie zmienia ilości na dostawie, a zestawienie dostaw z eksportem do arkusza służy do porównania z fakturą. Wysyłka dokumentu WZ prosto z programu wagowego, bez fotografowania papieru i bez ręcznego wczytywania pliku, jest w drodze.

Beaver nie waży i nie zastępuje legalizowanej wagi ani kwitu wagowego. Wyniku ważenia kontrolnego na budowie nie zapisuje: odbiorca potwierdza dostawę albo jej nie potwierdza, a spór o ilość strony wyjaśniają poza systemem. Jak waga na budowie i cyfrowy obieg dostaw dzielą się pracą, opisuje artykuł „Beaver obok wagi, nie zamiast niej”.

Źródła

Stan prawny i odczyt wszystkich stron: 28.10.2026.

• Prawo o miarach, tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 2063: przyrządy objęte kontrolą (art. 8 ust. 1), waga po ocenie zgodności (art. 8 ust. 2a), użytkowanie tylko z ważną legalizacją (art. 8a ust. 1), kto legalizuje (art. 8b ust. 3, art. 20 ust. 1 pkt 1), upoważnienia do legalizacji (art. 16a i 16b), miejsce i warunki legalizacji (art. 8c, 8ca, 8l), wniosek i terminy zgłoszenia (art. 8k), utrata ważności (art. 8n ust. 4), wycofanie z użytkowania i grzywna (art. 21 ust. 1 pkt 4a, art. 26 ust. 1 pkt 2).
• Rozporządzenie w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 551: cecha i świadectwo legalizacji (§ 21, załącznik nr 3), przechowywanie świadectwa (§ 23), 25 miesięcy ważności legalizacji ponownej wag nieautomatycznych i 2 lata na zgłoszenie do pierwszej legalizacji po ocenie zgodności (załącznik nr 5, tabela nr 1 lp. 20 i tabela nr 2 lp. 11).
• Rozporządzenie w sprawie rodzajów przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej, Dz.U. 2017 poz. 885: legalizacja ponowna wag nieautomatycznych (§ 5 pkt 10) i osobna grupa wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu (§ 1 ust. 1 pkt 5).
• Rozporządzenie w sprawie wymagań dla wag nieautomatycznych, Dz.U. 2016 poz. 802: definicja wagi nieautomatycznej (§ 2 pkt 15), zastosowania (§ 3), znak M (§ 12 ust. 2), błędy dopuszczalne klasy III, tara ustawiona wstępnie i błąd w użytkowaniu (załącznik nr 1, pkt 45, 47 i 48, tabela nr 3).
• Rozporządzenie w sprawie upoważnień do legalizacji pierwotnej lub legalizacji ponownej przyrządów pomiarowych, Dz.U. 2005 nr 69 poz. 615: przyrządy, dla których można wydać upoważnienie (załącznik nr 1).
• Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795: koszty zmierzenia lub zważenia przy wydaniu rzeczy (art. 547 § 1).
• Ustawa o rachunkowości, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 522: co zawiera dowód księgowy (art. 21 ust. 1) i który z kilku dowodów jednej operacji jest podstawą zapisu (art. 22 ust. 4).
• Okręgowy Urząd Miar w Poznaniu, najczęstsze pytania: wzorcowanie jest dobrowolne i nie jest prawną kontrolą metrologiczną.
• Instytut Nafty i Gazu, zapytanie ofertowe TM-2301-2859/2024 na legalizację ponowną wagi samochodowej 60 t: klasa III, Max 60 000 kg, e = 20 kg, zakres prac firmy serwisowej.
• Program WAGA-SAM: dane dokumentu ważenia, ważenie podwójne i pojedyncze z tarą z bazy pojazdów albo wpisaną, wydruk dokumentu ważenia jako WZ albo PZ i konfiguracja wydruku, zapis raportu do pliku tekstowego i Excela.
• Kalisto, program Waga Pro: kwit wagowy z danych z miernika, baza ważeń, ważenie pojedyncze ze znaną tarą pojazdu i podwójne, eksport plików.
• Nadleśnictwo Herby, wzór umowy na dostawę kruszywa, S.270.9.2025: ważenie kontrolne dostaw z placu wykonawcy, dostawy prosto z kopalni bez niego, tolerancja ±5% (§ 2).
• Nadleśnictwo Zwierzyniec, wzór umowy na dostawę kruszywa, SA.270.2.7.2022: kontrola ilości i próg 50 kg (§ 6 ust. 4 i 6, § 7 ust. 1 pkt 2).
• Nadleśnictwo Przemków, projekt umowy na dostawę kruszywa, 2026: dokument przy dostawie, ważenie kontrolne i kara (§ 2 ust. 8 i 10, § 4 ust. 2 i 4, § 6 ust. 3).
• Gmina Sadki, wzór umowy na dostawę kruszywa, 2022: dokumenty ważenia i WZ, wyrywkowe ważenie i jego koszt (§ 1 ust. 5 i 6).
• Miasto i Gmina Drobin, wzór umowy na dostawę kruszywa, 2025: oryginały dokumentów ważenia i WZ przy każdej dostawie (§ 2 ust. 1 pkt 5).