Jak ustalić cenę tony kruszywa: koszty i opłata eksploatacyjna

Cenę tony kruszywa ustalasz w trzech krokach: liczysz, ile kosztuje Cię każda sprzedana tona, dodajesz marżę i porównujesz wynik z cenami kopalń i placów w okolicy. Jeden z kosztów tony ustala państwo: opłata eksploatacyjna wynosi w 2026 roku 0,92 zł za tonę wydobytych piasków i żwirów, a za tonę granitu 1,78 zł.

Z czego składa się cena tony kruszywa?

Z czterech grup kosztów i z marży, a każdą z tych części liczysz na tonę. Liczby bierzesz z własnej księgowości i z ewidencji ton z ostatnich 12 miesięcy.

Złoże piasku, żwiru albo skały należy do właściciela gruntu (art. 10 ust. 3 Prawa geologicznego i górniczego), więc kopalnia na cudzej działce płaci właścicielowi według umowy. Przy likwidacji zakładu górniczego kopalnia musi zrekultywować grunty (art. 129 ust. 1 pkt 5), dlatego koszt rekultywacji rozkładasz na lata, które zostały do końca wydobycia, i część przypadającą na rok wliczasz do kosztów stałych.

Jeśli prowadzisz plac składowy i kruszywa nie wydobywasz, w miejsce wydobycia i przeróbki wpisujesz cenę, za którą kupujesz tonę w kopalni, i koszt jej przewozu na plac. Opłaty eksploatacyjnej nie płacisz: płaci ją kopalnia, która ma koncesję na wydobycie.

Ile wynosi opłata eksploatacyjna w 2026 roku?

Za piaski i żwiry 0,92 zł od każdej tony wydobytej w 2026 roku, o 5 groszy więcej niż w 2025 roku. Stawki na 2026 rok ogłosił Minister Klimatu i Środowiska obwieszczeniem z 28.10.2025, opublikowanym w Monitorze Polskim 18.11.2025 (M.P. 2025 poz. 1157). Tabela podaje stawki za piaski i żwiry oraz za skały, z których kopalnie robią kruszywo łamane.

Stawki za pozostałe kopaliny znajdziesz w tym samym obwieszczeniu. Wszystkie zmieniają się co roku o średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych zaplanowany w ustawie budżetowej, a minister ogłasza je w Monitorze Polskim na następny rok (art. 136 Prawa geologicznego i górniczego). Do 28.10.2026 minister nie ogłosił stawek na 2027 rok. Obwieszczenia ze stawkami na następny rok ukazały się 20.11.2023, 28.11.2024 i 18.11.2025.

Kto płaci opłatę eksploatacyjną i do kiedy?

Płaci ją przedsiębiorca, który ma koncesję na wydobywanie kopaliny ze złoża, za każde półrocze do końca następnego miesiąca: za styczeń–czerwiec do końca lipca, za lipiec–grudzień do końca stycznia (art. 134 ust. 1 i art. 137 ust. 1 i 2 Prawa geologicznego i górniczego). Opłata to stawka razy ilość kopaliny wydobytej w półroczu, a za kopalinę towarzyszącą płacisz połowę stawki (art. 134 ust. 3).

Opłatę liczysz sam i bez wezwania wpłacasz na rachunki gminy, na której terenie wydobywasz, i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Gmina dostaje 60% opłaty, a NFOŚiGW 40% (art. 141 ust. 1). W tym samym terminie przedstawiasz organowi, który udzielił koncesji, gminie i NFOŚiGW kopie dowodów wpłat i informację o złożu, numerze koncesji, rodzaju i ilości wydobytej kopaliny, przyjętej stawce i kwocie opłaty (art. 137 ust. 3).

Przykład: kopalnia, która od stycznia do czerwca 2026 roku wydobyła 10 000 t piasku i żwiru, płaci 9 200 zł opłaty do 31.07.2026: 5 520 zł gminie i 3 680 zł NFOŚiGW. Opłaty do 300 zł za półrocze nie płacisz, ale informację przedstawiasz (art. 137 ust. 4). Przy stawce 0,92 zł to wydobycie do 326 t piasków i żwirów w półroczu.

Kopalnia odkrywkowa odkłada też co roku na fundusz likwidacji zakładu górniczego co najmniej 10% należnej opłaty eksploatacyjnej, w ciągu miesiąca po zakończeniu roku obrotowego (art. 128 ust. 4 pkt 2). Funduszu nie musisz tworzyć, gdy koncesji udzielił Ci starosta (art. 128 ust. 13). Starosta udziela koncesji na złoże do 2 ha, gdy wydobycie nie przekracza 20 000 m³ rocznie, a kopalnia pracuje odkrywkowo i bez środków strzałowych (art. 22 ust. 2).

Ile opłaty eksploatacyjnej jest w cenie tony?

Od 1,2% do 3,8% ceny tony netto: tyle wynosi opłata w dwóch przykładach z cennika kopalni spod Wrocławia, odczytanego 28.10.2026. Udział liczysz, dzieląc stawkę opłaty przez cenę netto tony.

Kopalnia spod Wrocławia podaje ceny brutto, 29,52 zł i 94,71 zł za tonę, więc w tabeli stoją po przeliczeniu na netto.

Dokładniej policzysz opłatę na tonę sprzedaną: kwotę za półrocze podziel przez tony sprzedane w tym samym półroczu. Wynik odbiega od stawki, gdy sprzedajesz mniej albo więcej ton, niż wydobyłeś, na przykład gdy część urobku zostaje w osadniku po płukaniu albo gdy kruszywo wydobyte w jednym półroczu sprzedajesz w następnym. Jeśli tworzysz fundusz likwidacji zakładu górniczego, doliczasz co najmniej 10% opłaty: dla piasków i żwirów razem co najmniej 1,01 zł na tonę wydobytą. Środki funduszu idą potem na koszty likwidacji zakładu, także na rekultywację (art. 128 ust. 8 i art. 129 ust. 1 pkt 5), więc w kosztach stałych liczysz tylko tę część rekultywacji, której fundusz nie pokryje.

Jak policzyć koszt tony kruszywa?

W pięciu krokach, z kosztów i ton z tych samych 12 miesięcy.

1. Przypisz każdy koszt do jednej grupy z pierwszej tabeli: wydobycie, przeróbka, opłata eksploatacyjna albo koszty stałe.
2. Koszty wydobycia podziel przez tony wydobyte, a koszt każdej linii przeróbki przez tony, które przez nią przeszły.
3. Opłatę eksploatacyjną i koszty stałe podziel przez tony sprzedane.
4. Dla każdego kruszywa zsumuj koszty tylko tych etapów, przez które przeszło: do piasku kopanego nie doliczasz płukania, a do żwiru płukanego kruszenia.
5. Policz koszty stałe na tonę jeszcze raz dla najsłabszego miesiąca. W słabym miesiącu sprzedajesz mniej ton, a koszty stałe zostają, więc koszt tony rośnie. Tak poznasz ten koszt, zanim dasz zimowy rabat.

Przeróbka daje z tony urobku kilka frakcji naraz. Koszt wydobycia i przeróbki rozkładasz więc na wszystkie frakcje, a cennik układasz tak, żeby sprzedawały się wszystkie: na frakcji, która leży na placu, nie zarabiasz, choć jej koszt już poniosłeś.

Cena netto to koszt tony plus marża. Marżę sprawdzasz na każdym kruszywie osobno, a cenę porównujesz z cenami w okolicy.

Cenę tony podawać netto czy brutto?

Osobie prywatnej brutto, firmie netto, a najprościej obie naraz: w dwóch kolumnach, z podpisem przy każdej cenie.

W 2026 roku kruszywo sprzedajesz ze stawką VAT 23% (art. 41 ust. 1 w związku z art. 146ef ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT). Dowóz, który doliczasz do sprzedaży kruszywa, wchodzi do podstawy opodatkowania (art. 29a ust. 6 pkt 2), więc VAT liczysz od kruszywa i dowozu razem. Cena brutto to cena netto razy 1,23: 24,00 zł netto to 29,52 zł brutto, a z brutto na netto przeliczasz, dzieląc przez 1,23. Jeśli korzystasz ze zwolnienia z VAT, bo Twoja sprzedaż nie przekroczyła 240 000 zł ani w poprzednim, ani w bieżącym roku (art. 113 ust. 1), VAT do ceny nie doliczasz.

Osobie prywatnej pokazujesz cenę z VAT, bo cena w rozumieniu ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług zawiera podatek (art. 3 ust. 2). W miejscu sprzedaży detalicznej pokazujesz cenę i cenę jednostkową (art. 4 ust. 1), a przy kruszywie sprzedawanym luzem na wagę cena jednostkowa to cena za tonę albo za kilogram (§ 4 ust. 1 pkt 2 i § 5 rozporządzenia w sprawie uwidaczniania cen towarów i usług). Za niewykonanie tych obowiązków wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej nakłada karę do 20 000 zł, a gdy naruszenie powtórzy się co najmniej trzy razy w ciągu 12 miesięcy, do 40 000 zł (art. 6 ust. 1 i 2 ustawy).

Firmie podajesz cenę netto z podpisem „netto”. Sprzedawca spod Olsztyna pisze przy cenniku „Ceny netto + 23% VAT”, a skład w Bydgoszczy publikuje dwa cenniki: detaliczny dla odbiorców prywatnych z cenami brutto i hurtowy dla firm z cenami netto.

Jak ułożyć cennik kruszyw?

Każdy wiersz cennika podaje kruszywo z frakcją, cenę za tonę netto i brutto oraz dopisek, że to cena przy odbiorze na placu. Ceny dowozu stoją obok, w osobnej tabeli: auto, jego ładowność i cena kursu w każdym przedziale odległości.

• Nazwa z frakcją w milimetrach. „Piasek płukany 0–⁠2 mm”, „żwir płukany 8–⁠16 mm”, „kliniec 4–⁠31,5 mm”. Kupujący porówna wtedy frakcję z frakcją, a nie piasek z piaskiem.
• Skała przy kruszywie łamanym. „Kruszywo na podbudowę 0–⁠31,5 mm, granit”.
• Jedna jednostka. Cena za tonę. Jeśli sprzedajesz też na m³, podaj gęstość, według której przeliczasz m³ na tony.
• Netto i brutto. Dwie kolumny albo podpis przy każdej cenie.
• Data i ilość. Od kiedy cennik obowiązuje i od ilu ton ustalasz cenę indywidualnie. Kopalnia piasku spod Wrocławia robi to powyżej 200 t.

Kupujący, który bierze jedną wywrotkę, płaci za kruszywo i kurs razem, więc obok ceny na placu podaj cenę tony z dowozem dla zamówienia, które dostajesz najczęściej. Przykład: 9 t piasku płukanego po 24,00 zł netto kosztuje 216 zł netto, a kurs wywrotki 2-⁠osiowej do 10 km 300 zł netto. Razem 516 zł netto, czyli 57,33 zł netto i 70,52 zł brutto za tonę z dowozem; dowóz kosztuje tu więcej niż sam piasek. Ciągnik z naczepą, który na tę samą odległość wiezie 26 t za 530 zł netto, daje 44,38 zł netto i 54,59 zł brutto za tonę. Ładowności 9 i 26 t i kursy za 300 i 530 zł to wartości startowe cennika dowozu nowego sklepu w Beaverze; kopalnia zmienia je na swoje. Jak ułożyć ceny kursów każdego auta w przedziałach odległości, pokazuje artykuł Cennik dowozu kruszywa: jak wycenić kurs wywrotki.

W sklepie kopalni w Beaverze wybierasz kruszywa z katalogu, w którym nazwa i frakcja są wspólne dla wszystkich sklepów, a przy kruszywie łamanym wskazujesz skałę: granit, bazalt, wapień albo amfibolit. Wpisujesz cenę tony netto przy odbiorze na placu i cennik dowozu. Kupujący widzi cenę z dowozem pod swój adres, z VAT, a obok niej cenę tony z dowozem i, jeśli sprzedajesz też z odbiorem własnym, cenę z odbiorem własnym. Firma włącza przełącznik „Ceny netto” i widzi ceny bez VAT. Cenę tony zmienisz w każdej chwili. Dziś kupujący zamawia u Ciebie przez telefon, a zamawianie i płatność online w sklepie są w drodze; gdy ruszą, zamówienia złożone przed zmianą ceny zostaną przy starych cenach.

Jak porównać swoją cenę z cenami w okolicy?

Porównujesz tę samą frakcję, w tej samej mierze, z cennikami sprzedawców, do których Twój klient ma podobnie daleko jak do Ciebie.

1. Zbierz cenniki trzech do pięciu kopalń i placów najbliżej Ciebie: ze stron internetowych, z ogłoszeń i z profili firm w mapach internetowych.
2. Przy każdej cenie zapisz frakcję i skałę, jednostkę, czy cena jest netto, czy brutto, czy dotyczy odbioru na placu, czy dowozu, od ilu ton obowiązuje i z którego dnia jest cennik.
3. Sprowadź ceny do jednej miary: netto za tonę na placu. Cenę brutto podziel przez 1,23, cenę za 100 kg pomnóż przez 10, a cenę za m³ podziel przez gęstość, którą podaje sprzedawca. U sprzedawcy spod Olsztyna grys 2–⁠6 mm kosztuje 30 zł netto za 100 kg, czyli 300 zł netto za tonę. Jak przeliczać m³ na tony, opisuje poradnik o tonach i kursach wywrotki.
4. Policz cenę z dowozem pod dwa, trzy adresy, z których najczęściej zamawiają Twoi klienci, bo kupujący płaci za kruszywo i dowóz razem.

Tabela zbiera ceny netto tony na placu z trzech cenników opublikowanych w internecie i odczytanych 28.10.2026. Ceny brutto stoją w niej po przeliczeniu na netto.

Żwir kosztuje w tych cennikach od 77,00 do 125,00 zł netto za tonę, czyli w najdroższym miejscu o ponad 60% więcej niż w najtańszym. Cena zależy od regionu, od ilości i od tego, czy sprzedaje kopalnia, czy skład, więc porównuj się z kopalniami i placami w okolicy, a nie ze średnią z całej Polski. Jak cenę tony z dowozem liczy kupujący, opisuje poradnik o cenie tony piasku i żwiru.

Kiedy zmieniać cennik kruszyw?

Raz w roku przed sezonem i za każdym razem, gdy koszt tony zmieni się tak, że cena nie pokrywa już kosztu i marży.

• Przed sezonem, najpóźniej w styczniu. Ludzie wpisują w Google frazy z ceną kruszywa, takie jak „piasek cena” i „żwir cena”, od lutego coraz częściej, a najczęściej w maju. Na marzec–czerwiec przypada 43% takich wyszukiwań w roku, a w maju jest ich 2,7 raza więcej niż w grudniu (Google Trends, średnia z lat 2021–⁠2025).
• Po ogłoszeniu nowych stawek opłaty eksploatacyjnej. Nowe stawki obowiązują od początku roku. W 2026 roku stawka za piaski i żwiry wzrosła o 5 groszy na tonie, czyli o 0,2% ceny tony piasku płukanego za 24,00 zł netto.
• Gdy zmienia się koszt. Po każdej zmianie cen paliwa, energii i części do kruszarki i przesiewacza albo płac przelicz koszt tony krokami z tego artykułu i porównaj go z ceną.
• Z datą obowiązywania. Na cenniku piszesz, od kiedy obowiązują nowe ceny. Zamówienia przyjęte przed zmianą realizujesz po starej cenie.
• Obniżka z najniższą ceną z 30 dni. Gdy ogłaszasz osobom prywatnym obniżkę, na przykład zimową, obok obniżonej ceny podajesz najniższą cenę z 30 dni przed obniżką, także w reklamie z ceną (art. 4 ust. 2 i 5 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług).

Co poza ceną decyduje o tym, czy klient z okolicy zamówi u Ciebie, opisuje artykuł Jak zwiększyć sprzedaż kruszywa w kopalni i na placu.

Źródła

• Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z 28.10.2025 w sprawie stawek opłat na rok 2026 z zakresu przepisów Prawa geologicznego i górniczego, M.P. 2025 poz. 1157: stawki opłaty eksploatacyjnej na 2026 rok, piaski i żwiry 0,92 zł/t i skały z tabeli (załącznik, pkt 3); ogłoszone 18.11.2025.
• Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z 24.11.2024 w sprawie stawek opłat na rok 2025 z zakresu przepisów Prawa geologicznego i górniczego, M.P. 2024 poz. 995: stawki opłaty eksploatacyjnej na 2025 rok (załącznik, pkt 3); ogłoszone 28.11.2024.
• Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z 16.11.2023 w sprawie stawek opłat na rok 2024 z zakresu przepisów Prawa geologicznego i górniczego, M.P. 2023 poz. 1260: ogłoszone 20.11.2023.
• Monitor Polski, wykaz pozycji z 2026 roku: pozycje do 1049 bez obwieszczenia ze stawkami opłat z zakresu Prawa geologicznego i górniczego na 2027 rok, odczyt 28.10.2026.
• Ustawa z 9.06.2011 Prawo geologiczne i górnicze, t.j. Dz.U. 2026 poz. 69: własność złoża (art. 10 ust. 3), koncesja starosty (art. 22 ust. 2), fundusz likwidacji zakładu górniczego i na co idą jego środki (art. 128 ust. 4, 8 i 13), rekultywacja (art. 129 ust. 1 pkt 5), kto płaci opłatę i od czego (art. 134 ust. 1 i 3), coroczna zmiana stawek (art. 136), półrocze, termin, informacja i próg 300 zł (art. 137 ust. 1–⁠5) oraz podział wpływów (art. 141 ust. 1).
• Ustawa z 11.03.2004 o podatku od towarów i usług, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1263: dowóz w podstawie opodatkowania (art. 29a ust. 6 pkt 2), stawka 23% (art. 41 ust. 1 i art. 146ef ust. 1 pkt 1) i zwolnienie przy sprzedaży do 240 000 zł (art. 113 ust. 1).
• Ustawa z 9.05.2014 o informowaniu o cenach towarów i usług, t.j. Dz.U. 2023 poz. 168: cena z VAT (art. 3 ust. 2), cena jednostkowa (art. 4 ust. 1), najniższa cena z 30 dni przed obniżką (art. 4 ust. 2 i 5) i kara do 20 000 zł, a za naruszenie powtórzone trzy razy w 12 miesięcy do 40 000 zł (art. 6 ust. 1 i 2).
• Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z 19.12.2022 w sprawie uwidaczniania cen towarów i usług, Dz.U. 2022 poz. 2776: cena jednostkowa za kilogram albo tonę przy towarze sprzedawanym luzem na wagę (§ 4 ust. 1 pkt 2 i § 5).
• PIG-PIB, Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce wg stanu na 31.12.2025: skały, z których powstaje kruszywo łamane (rozdział 32 i tabela 32.2).
• Sandgravel, kopalnia piasku w obrębie Wilkszyn, gmina Miękinia, cennik: ceny brutto za tonę (piasek płukany 0–⁠2 mm 29,52 zł, żwir 2–⁠8, 8–⁠16 i 16–⁠32 mm 94,71 zł, pospółka 0–⁠16 mm 59,04 zł, niesort granitowy 0–⁠31,5 mm 76,26 zł) i cena indywidualna powyżej 200 t, odczyt 28.10.2026.
• Kruszywa Olsztyn, cennik: „Ceny netto + 23% VAT”, ceny za tonę (piasek płukany 0–⁠2 mm 29,99 zł, pospółka 30 zł, żwir 85–⁠120 zł) i grys 2–⁠6 mm 30 zł netto za 100 kg, odczyt 28.10.2026.
• Factum, sprzedaż kruszywa w Bydgoszczy: cennik detaliczny z cenami brutto dla odbiorców prywatnych i hurtowy z cenami netto dla firm (żwir 2–⁠8 mm 125 zł, granit i gnejs 0–⁠31,5 mm 98 zł za tonę), odczyt 28.10.2026.
• Google Trends, piasek cena + żwir cena + kruszywo cena + pospółka cena + tłuczeń cena, Polska: miesięczne zainteresowanie wyszukiwaniem w Polsce; indeks jako średnią z lat 2021–⁠2025 i udziały miesięcy policzył Beaver, odczyt 17.10.2026.
• Beaver, strona dla kopalń: zmiana ceny tony w sklepie kopalni i zamówienia przy starych cenach, odczyt 28.10.2026.